Veel mannen die dagelijks grote verantwoordelijkheden dragen, kennen het patroon wel. Je hebt een drukke onderneming of een veeleisende baan. De druk loopt op, dus je zet de schouders eronder. Je hebt geleerd om door te gaan, problemen op te lossen en niet te veel stil te staan bij wat je voelt. Je hoofd draait overuren om overzicht en controle te houden.
Ondertussen begint je lichaam te protesteren. Je krijgt een stijve nek, harde schouders of een zeurende onderrug, terwijl je merkt dat stress en spanning steeds meer invloed krijgen. Vaak zoek je dan een snelle oplossing. Je boekt een ontspanningsmassage om de boel even lekker los te laten maken. Dat geeft direct verlichting en dat is prettig. Maar na een paar dagen keert die vertrouwde spierspanning vaak weer terug.
Als spanning een vaste gast wordt in je lijf, kan het interessant zijn om naar een diepere laag van herstel te kijken. Binnen de lichaamsgerichte therapie gebruik ik daarvoor het ervaringsbegrip residuale ontspanning. Maar wat is residuale ontspanning precies, hoe verhoudt het zich tot langdurige spierspanning en wat kan het voor jou betekenen?
Wat is residuale ontspanning?
De term ‘residu’ betekent overblijfsel of restje. In de fysiologie en het wetenschappelijk onderzoek wordt wel gesproken over spierspanning en spiertonus die ook in rust aanwezig kunnen zijn. Residuale ontspanning is geen officiële medische term of diagnose. Het is een ervaringsbegrip dat ik binnen mijn lichaamsgerichte werk gebruik om de diepe rust te beschrijven die kan ontstaan wanneer je leert om spanning in je lichaam te herkennen en er ruimte aan te geven.
Het gaat daarmee een stap verder dan de tijdelijke ontspanning van een avondje op de bank ploffen terwijl je hoofd ongemerkt nog op volle toeren draait.
Spanning is niet je vijand
Spierspanning is op zichzelf niet verkeerd. Je lichaam heeft spanning nodig om te kunnen functioneren, te bewegen, te presteren en jezelf te beschermen. Een gezond lichaam kan schakelen tussen inspanning en herstel.
Het probleem ontstaat eerder wanneer die balans langdurig zoek is. Door stress en een constante behoefte aan controle kun je zo gewend raken aan een hoge mate van alertheid, dat diep ontspannen steeds minder vanzelfsprekend voelt. Je kunt daardoor merken dat je spieren langdurig gespannen blijven. Soms raak je zo gewend aan deze spanning dat je het zelf nauwelijks nog in de gaten hebt, totdat je lichaam duidelijkere signalen gaat geven.
Het verschil tussen een massage en lichaamsgerichte therapie
Een goede ontspanningsmassage kan waardevol zijn. Aanraking kan bijdragen aan ontspanning van spieren en geeft je lichaam een moment van rust. Maar wanneer je merkt dat spierspanning door stress steeds terugkomt, kan het zinvol zijn om verder te kijken dan alleen de plek waar je de spanning voelt.
Lichaamsgerichte therapie onderzoekt daarnaast het patroon achter de klacht. We kijken naar hoe jij je lichaam gebruikt, hoe je signalen opmerkt of negeert en hoe je omgaat met druk en controle. Het doel is niet om de spanning snel voor je ‘op te lossen’, maar om je te begeleiden in het zelf waarnemen en begrijpen van wat je lichaam je vertelt.
Hoe werkt dit in de praktijk?
In mijn praktijk in de regio Zwolle en Wezep maken we gebruik van trage en bewuste aanraking. We gebruiken hierbij vijf nuchtere stappen om je aandacht naar je lichaam te brengen en ruimte te maken voor ontspanning:
Wanneer je aandacht verschuift van voortdurend denken en controleren naar voelen en waarnemen, kan ook je hoofd een stuk rustiger worden.
Geen afzonderlijke medische behandeling
Het is goed om te benadrukken dat residuale ontspanning geen op zichzelf staande medische behandelmethodiek is. Het is een manier van kijken naar ontspanning vanuit het lichaam.
Bij aanhoudende, ernstige of chronische lichamelijke klachten is het belangrijk om ook een medische of fysiotherapeutische beoordeling te overwegen. Lichaamsgerichte therapie kan daar, afhankelijk van jouw situatie, een ondersteunende aanvulling op zijn.
Wat kan het voor jou betekenen?
Opnieuw leren waarnemen en toelaten van wat er in je lijf speelt, kan je helpen om anders met spanning om te gaan. Op de langere termijn kan dit betekenen dat je:
Ontspanning begint niet altijd met minder doen. Soms begint ze simpelweg met opnieuw leren voelen.
Herken je dat je hoofd maar doorgaat, terwijl je lichaam ondertussen steeds meer spanning vasthoudt? Dan kan lichaamsgerichte therapie een manier zijn om opnieuw te leren luisteren naar wat je lichaam je vertelt. Wil je ontdekken of deze manier van werken bij jou past?
